Zdrojkowscy.pl

Informacje o Zdrojkowskich i ich sąsiadach żyjących w parafii Topczewskiej w świetle zapisów zawartych w rejestrze podatku łanowego ziemi bielskiej, Parafii Topczewskiej z 1580 r.
autor: Jan Mamaj
kategoria: Sąsiedzi

Jednolity podatek gruntowy, zwany też łanowym, wprowadzony został w połowie XVI wieku. Z terenów województwa podlaskiego do naszych czasów zachowały się spisy podatkowe z okresu 1563 do 1591 roku. Ze względu na stan zachowania, szczegółowość informacji oraz interesujący nas obszar województwa, do szczegółowej analizy poddano informacje zawarte w Regestrze poborowym woj. Podlaskiego, Powiatu Bielskiego, Parafii Topczewskiej z 1580 roku. 

Na podstawie zapisów w nim zawartych nie wiele można dowiedzieć się o osobach mieszkających w 1580 roku we wsiach wymienionych w rejestrze ale można poznać używane wówczas nazwy tych wsi i powierzchnię gruntów do nich przynależnych. Już tylko z tego względu zawarte w nim informacje stanowią cenne źródło wiedzy uzupełniającej badania genealogiczne rodu Zdrojkowskich, warte poddania ich szczegółowej analizie.

W XVI w. na terenie woj. podlaskiego stosowane były następujące jednostki miary powierzchni gruntów:

  • włóka chełmińska = 30 mórg = ok. 18 ha
  • morga chełmińska (mórg) = ok. 0,6 ha
  • pręt większy kwadratowy = ok. 0,02 ha

Z Regestru poborowego województwa podlaskiego, powiatu bielskiego, parafii topczewskiej z 1580 roku:

Wieś Hibnatki (dziś Ignatki)
Paweł Brzostowski 2 zł 7,5 gr (t.j. 67,5 gr)
Włók szlacheckich 2 ¼ (ok. 40,5 ha)

Wieś Olięnczkie (dziś Olęckie)
…………… po Mikołaju Olędzkim 3 zł 19 gr 9 den (t.j. 109,5 gr)
Stanisław po Pawle Olędzki 2 zł 15 gr (t.j. 75 gr)
Włók szlacheckich 19/18 (ok. 342 + 10,8 = 352,8 ha)

Wieś Thopiczewo (dziś Topczewo)
Jakub po Janie Topczewski 2 zł 1 gr 9 den (t.j. 61,5gr)
Jakub po Piotrze Topczewskim 3 zł 2 gr (t.j. 92 gr)
Włók szlacheckich 10/4 (ok. 180 + 2,6 = 182,4 ha)

Maciej po Leonardzie Topczewski 1 zł 24 gr (t.j. 54 gr)
Maciej w imieniu ks plebana 22 gr
ogrodnicy: rolnych 3, bezrolnych 1 8 gr 9 den (t.j. 8,5 gr)
Włók szlacheckich 4/5 (ok. 72 + 3 = 75 ha)

Wieś Phalki Włosthii Sklimowięta
Jakub po Piotrze Topczewski 17 gr 9 den
…………………… …………… 17 gr
Włók szlacheckich 2/9 (ok. 36 + 5,4 = 41,4 ha)

Wieś Thopiczewo Slączyno
Marcin po Leonardzie z Thopiczewo 2 zł (t.j. 60 gr)
Włók szlacheckich 4 (ok. 72 ha)

Wieś Łukawicza (dziś Łukawica)
Jan po Janie Łukawski 1 zł 28 gr 9 den (t.j. 58,5 gr)
Andrzej po Janie z dóbr ….. 1 zł 17 gr (t.j. 47 gr)
Włók szlacheckich 5/25 (ok. 90 +15 = 105 ha)

Wieś Zalesie
Mikołaj Zaleski 16 gr 9 den (t.j. 16,5 gr)
Bartosz? Brzozowski z dóbr ojca Pana Teofila Brzozowskiego podkomorzego ziemi Bielskiej 6 zł 7 gr (t.j. 187 gr)
Włók szlacheckich 7 ½ (ok. 126 + 9 = 135 ha)

Walenty Zaleski i ziemianie z dóbr Zaleskich 9 zł 15 gr (285 gr)
Krzysztof Zaleski 2 zł 7 gr 9 den (67,5 gr)
Włók szlacheckich 20/3 (ok. 360 + 1,8 = 361,8 ha)

Wieś Olszewo
Włók szlacheckich 18/12 ½ (ok. 324+7,5 = 331,5ha)

Wieś Phalki Klimowięta
Mikołaj syn po Stanisławie z dóbr …. 2 zł 15 gr (t.j. 75 gr)
Włók szlacheckich 5 (ok. 90 ha)

Wieś Phalki Philipy Nowosady
Bartosz po niegdyś Stanisławie Phalkowski sam 2 zł 15 gr (t.j.75 gr)
Leonard Phalkowski sam 3 zł 3,5 gr 4 den (t.j. 93,7 gr)
Włók szlacheckich 11/ ¼ (ok. 198 + 0,15 = 198,15 ha)

Wieś Phalki Jankowienta Spaskowięty
Paweł po niegdyś Michale Phalkowski 1 zł 24 gr (t.j. 54 gr)
Wojciech po Janie Phalkowski 1 zł 6 gr 9 den (t.j. 36,5 gr)
Włók szlacheckich 3/18 (ok. 54 + 10,8 = 64,8 ha)

Paweł po zmarłym Szymonie y Katarzynie wdowa przeszłego Wojciecha i od siebie i od ogrodników …………… ………. i morgów dziesięć 2 zł 4 gr 9 den (t.j. 64,5 gr)
Włók szlacheckich 6/22 (ok. 108 +13,2 = 121,2 ha) Łącznie 64,8 + 121,2 = 187 ha

Mikołaj po Stanisławie sam 16 gr 9 den (t.j 16,5 gr)
Andrzej po Marku z Budlewa 16 ½ gr 6 den (t.j.16,8 gr)
Włók szlacheckich 2/6 ½ / 7 ½ (ok. 36 + 3,9 + 0,15 = 40 ha)

Wieś Gawiny
Mikołaj po Stanisławie i inni 1 zł 15 gr (t.j.45 gr)
Włók szlacheckich 3 (ok. 54 ha)

Wieś Thopiczewo Moskwino
Jakub po Grzegorzu? sam i od dóbr swoich i z Ostrówka 5 zł 7 ½ gr (t.j. 157,5 gr)
Włók szlacheckich 10 ½ / 4 (ok. 189 +2,4 = 191,4 ha)

Wieś Włosthy Phalki
Wojciech po Janie z Phalków Jankowięta 9 gr
Włók szlacheckich 0/18 (ok.10,8 ha)

Wieś Gorskie
………………… ……………… 3 zł (t.j. 90 gr)
Włók szlacheckich 6 (ok. 108 ha)

Wieś Phaliki Barthki Godzieby
Baltazar Phalkowski z dóbr swoich, od siebie i ogrodników 5 zł (t.j. 150 gr)
Włók szlacheckich 10 (ok.180 ha)

Wieś Bagienskie
Michał po Janie Bagienski z dóbr swoich, innych i ogrodników 3 zł 22 gr 9 den (t.j 112,5 gr)
Włók szlacheckich 7 ½ (ok. 135 ha)

Wieś Phalki Philipy (dziś Filipy)
Jakub Falkowski syn Grzegorza z Phalków Philipów z dóbr swoich od siebie i innych cześników swych 7 zł 11 gr (t.j. 221 gr)
Jakub Falkowski podpisok Grodzki imieniem ………………. Jakuba po Łukaszu y Mariny po Grzegorzu y innych z Familii, Jakuba ……………. 1 zł 7 gr (t.j. 37 gr)
Włók szlacheckich 18/6 (ok. 327,6 ha)

Wieś Mierzwino Stare
………………. …………………… 1 zł 7 gr. 9 den (t.j. 37,5 gr)
Włók szlacheckich 2 ½ (ok. 45 ha)

Wieś Mierzwino Bartosowiętha
Jakub Falkowski podpisok Grodzki Akexego i Jana Klimkowięta Bartosowi... 1 zł 1 ½ gr (t.j. 31,5 gr)
Włók szlacheckich 2/3 (ok. 37,8 ha)

Wieś Pierchały (dziś Pierzchały)
Jan po ………………… z dóbr ……… 2 zł 7 gr 9 den (t.j.67,5 gr)
Włók szlacheckich 4 ½ (ok. 81 ha)

Wieś Bogusze Trzesczkowo
Krzysztof po Marcinie z Boguszów od siebie i zębników y z morgów …………………… 1 zł 21gr 4 den (t.j. 51,2 gr)
Stanisław po Janie Sasikow Trzesczkowski 3 zł 22 gr 9 den (t.j. 112,5 gr)
Włók szlacheckich 10/27 ½ (ok. 180 + 16,5 =196,5 ha)

Wieś Kozuski
Maciej syn Wojciecha z dóbr swoich i od szlachty i ogrodników 2 zł 7 gr 9 den ( t.j. 67,5 gr)
Włók szlacheckich 4 ½ (ok. 81 ha)

Koczmiery Stare
Maciej syn Jakuba Koczmier 4 zł 22 gr 9 den (t.j. 142,5 gr)
Włók szlacheckich 9 ½ ( ok. 171 ha)

Wieś Koczmiery Wypychi
Niemiera syn Leonarda Koczmier od siebie i innych współcześników 1 zł 22 gr 9 den (t.j. 52,5 ha)
Maciej syn Jakuba Koczmier od siebie i innych 15 gr
Włók szlacheckich 4 ½ (ok. 81 ha)

Wieś Zdroyki
Marek po Janie Zdroykowski za siebie i od cześników swoich 2 zł 15 gr (t.j. 75 gr)
Włók szlacheckich 5 (ok. 90 ha)

Z tego spisu wynika, że do parafii Topczewskiej w 1580 roku należało 27 wsi, których łączna powierzchnia wynosiła 4067,45 ha = ok. 40,7 km2. Powierzchnia gruntów we wsi Zdroyki wynosiła około 90 ha, za którą podatek łanowy w wysokości 75 gr w imieniu swoim i krewnych zapłacił Marek Zdroykowski. Podatek od gruntów rolnych w Zdroykach wynosił 75 gr : 5 łanów = 15 gr/łan. Ze spisu szlachty ziemi bielskiej składającej przysięgę Koronie polskiej w grodzie bielskim w 1569 wynika, że ze Zdoyek podpisało się 10 szlachciców Zdroikowskich. Oznacza to, że w Zdroykach było 10 gospodarstw, a średnia powierzchnia jednego gospodarstwa wynosiła 90 ha : 10 gospodarstw = 9 ha. We wsiach rodowych sąsiadów przeciętna powierzchnia ich gospodarstwa była podobna jak w Zdrojkach czyli około 10 ha. Ze spisów szlachty składającej przysięgę w grodzie bielskim w 1569 r. można ustalić liczbę szlachciców, którzy złożyli przysięgę z każdej z wsi z parafii Topczewskiej, a znając z rejestru podatku łanowego powierzchnię tych wsi, można obliczyć średnią wielkość gospodarstwa w każdej z tych wsi w 1569 roku.

Zapewne podobnie jak w Zdrojkach tak i w sąsiednich wsiach szybko postępowało dalsze rozdrabnianie gospodarstw i w 1580 roku średnia powierzchnia gospodarstwa we wsiach parafii Topczewskiej wynosiła poniżej 10 ha. Średnia powierzchnia nic jeszcze nie mówi o powierzchni największych i najmniejszych gospodarstw w tych wsiach. Można jednak przypuszczać, że różnice w powierzchni gospodarstw mogły być duże i to zróżnicowanie zapewne pogłębiało się z upływem kolejnych lat.

----------------

Bibliografia

  • Księgi poborowe podlaskie AGAD, ASK dz.I sygn.47 Regest poborowy województwa podlaskiego. Powiat Bielski Parafia Topczewska z 1580 roku
  • Akta unij Polski z Litwą 1385-1791, Kutrzeba, St. Semkowicz, Wł. Aleksander, wydanie z 1932 r. Szlachta ziemi bielskiej składa przysięgę Koronie polskiej w grodzie bielskim 14 maja 1569 r.


komentarze (0)


Imię


Wpisz kod z obrazka