Zdrojkowscy.pl

O kościołach i parafii w Topczewie
autor: Jan Mamaj
kategoria: Skąd pochodzimy

Kiedy został wybudowany pierwszy kościół i erygowana parafia w Topczewie nie wiadomo. Można tylko przypuszczać, gdyż brak jest dokumentów pisanych, że na terenie wsi Topczewo już w XIV w. istniał kościół i mogła być parafia należąca do diecezji płockiej. 

Jest prawdopodobne, że około 1385 r. dwaj bracia, rycerze herbu Rola, za zasługi wojenne otrzymali od księcia Witolda przywilej na Thopiczewo, dziedzinę o powierzchni 100 włók. Nadanie to wynoszące około 1680 ha obejmowało teren dzisiaj istniejących wsi: Zalesie, Wólka Zaleska, Topczewo, Gawiny, Moskwin i Ostrówek.

Możliwe, że już na początku zagospodarowywania tych terenów (może około 1390 r.) na placu, do dzisiaj obwiedzionym głazami naprzeciwko bramy cmentarnej, o kształcie zbliżonym do kwadratu i powierzchni około 2500 m², wznieśli pierwszy drewniany kościół. Może uzyskali zgodę biskupa płockiego na erekcję parafii i wprowadzenie do kościoła zaproponowanego przez nich plebana, a może tylko czynili o to starania? Przy kościele, jak to było wówczas praktykowane, grzebani byli zmarli. Teren wokół kościoła z tego względu nazywany był cmentarzem.

Jest prawdopodobne, że po kilkudziesięciu latach funkcjonowania kościół uległ zniszczeniu. Może w wyniku pożaru na początku lat dwudziestych XV w.? Jeżeli tak było, to zapewne już po kilku latach (może w połowie lat dwudziestych?) ci sami dziedzice dziedziny Thopiczewo, obok miejsca, w którym dzisiaj stoi kościół, wystawili nowy drewniany kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Panny, św. Małgorzaty, św. Stanisława i Wszystkich Świętych i uposażyli go w grunty: około pół włóki pod kościół, plebanię i zabudowania gospodarcze, włókę pola w części Thopiczewa zwanej Słączyno od drogi do Wyszek na północ w kierunku do granicy istniejącej dzisiaj wsi Wólki Pietkowskiej i włókę pola ciągnącego się od zabudowań plebańskich, na placach przy kościele, na południe wzdłuż strumienia aż po granicę dzisiaj istniejącej wsi Ostrówek. Od biskupa łuckiego uzyskali zgodę na erekcję parafii i obsadzenie na jej beneficjum plebana.

Najstarszy pisany dokument dotyczący świątyni w Topczewie, znany z trzech odpisów, sporządzony został 27 grudnia 1433 r. w sądzie w Brańsku. Zawiera on informacje, które mogą przemawiać za słusznością wyżej opisanej hipotezy o pierwszym i drugim kościele w Topczewie. Jest w nim mowa o tym, że kolatorzy istniejącego kościoła w Topczewie dają na własność urzędującemu w nim plebanowi ks. Mikołajowi i jego następcom pole uprawne ciągnące się od ich karczmy na skraju wsi, od nowej drogi, która przecina drogę koło cmentarza aż do starej drogi w wąwozie. Skoro w tym dokumencie jest mowa o cmentarzu przy drodze, a nie przy istniejącym w 1433 r. kościele to oznacza, że kiedyś musiał istnieć kościół w miejscu gdzie pozostał ten cmentarz, gdyż w XV w. nie sytuowano cmentarzy z dala od kościołów. Zmarłych grzebano w kościołach lub bezpośrednio przy nich. Darowane w tym zapisie z 1433 r. plebanowi Mikołajowi pole, jak to można wnioskować z późniejszych inwentarzy i sprawozdań z wizytacji kościoła, znajduje się przy drodze, dzisiaj przebiegającej przy cmentarzu, w kierunku wsi Trzeszczkowo. W dokumencie z 1433 r. jest też mowa o tym, że darowizna i zobowiązanie kolatorów na rzecz plebana i jego następców ma miejsce jeszcze przed podziałem pomiędzy nich dziedzictwa thopiczewskiego. Przyjmując założenie, że nadaniem dziedziny Thopiczewo zostali obdarowani bracia około 1385 r. to jest prawdopodobne, że np. podzielili się nim w ten sposób, że jeden z nich (ojciec wymienionych w akcie z 1433 r. Jana i Piotra z Zalesia) wziął część dziedziny Thopiczewo na zachód od strumienia przepływającego z północy na południe przez nią, a drugi (ojciec Tomasza, Stanisława, Piotra Słąka i Marcina Szołaydy z Thopczewa) wziął część tej dziedziny po wschodniej stronie od strumienia.

Już w 1433 r. siedlisko, w którym mieszkali Jan i Piotr nazywane było Zalesiem., a siedlisko, w którym mieszkał Piotr Słąka, zwane było później Słączynem. Otrzymując nadanie około 1385 r. bracia ci mogli mieć po około 25 lat. Gdyby żyli w 1433 r. to mieliby po około 73 lata, ale jest prawdopodobne, że obaj zmarli jeszcze przed grudniem 1433 r. Po ich śmierci powstała potrzeba formalnego uregulowania tego co każdy z synów zmarłych dziedziców będzie po nich dziedziczył. Może również z wpisaniem tego podziału do ksiąg sadu w Brańsku? Może również uznali za właściwe, zapewnienie aktem pisanym, plebanowi ich kościoła dodatkowych gruntów i danin, z których może on już korzystał za zgodą ich ojców, a na co nie był wystawiony jeszcze stosowny dokument? Może dlatego w akcie z 1433 r. jest zapis o darowaniu gruntów, na których prawdopodobnie stał pierwszy kościół, po którym w 1433 r. pozostał już tylko cmentarz, i pól wokół niego, oraz o zobowiązanie do dziesięciny z wszystkich gruntów na rzecz plebana, zezwolenie na branie z lasów drzewa na budowle plebańskie i opał według potrzeb, i na korzystanie z ogrodu? W akcie darowizny z 1433 r. nie ma informacji o wezwaniu kościoła. Może to wynikać z tego, że informacja ta była w pierwotnym akcie erekcyjnym parafii i nie było potrzeby powtarzania jej w kolejnym akcie darowizny? Ze sprawozdania z przeprowadzonej przez biskupa łuckiego ks. Mikołaja Prażmowskiego w 1662 r. wizytacji kościoła topczewskiego wynika, że kościół był pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Panny, św. Małgorzaty, św. Stanisława i Wszystkich Świętych. Kiedy dokładnie wezwanie kościoła zostało zmienione nie udało się ustalić. Ze sprawozdania z wizytacji kościoła w Topczewie z 1791 r. wynika, że w ołtarzu głównym był umieszczony jeszcze obraz Wniebowstąpienia Najświętszej Panny, ale nad nim był już obraz św. Stanisława, a wizytator zapisał, że kościół był pod wezwaniem św. Stanisława. Z inwentarza kościoła z 1747 r. wynika, że w ołtarzu głównym był obraz Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, natomiast w kościele nie było obrazu św. Stanisława. Można więc przyjąć, że zmiana patrona świątyni nastąpiła pomiędzy 1747 a 1791 rokiem. W 1804 r., jak to wynika ze sprawozdania z wizytacji dekanalnej z tego roku, w ołtarzu głównym znajdował się już obraz św. Stanisława Biskupa i Męczennika w ramach pozłacanych, snycerskiej roboty, który zastąpił w tym ołtarzu obraz Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, co może świadczyć o definitywnym rozstaniem się z dawnym wezwaniem kościoła w Topczewie.

Około 1523 r. został przeprowadzony gruntowny remont kościoła. Prawdopodobnie wówczas też dobudowana została nawa poprzeczna. W jej prawej części powstała kaplica, zwana od jej fundatora „Rytelowską”, w której został pochowany zmarły w 1531 r. jej fundator Andrzej Rytel. Około 1663 r. w lewej części transeptu powstała kaplica zwana od jej fundatora "Łyczkowską".

Podczas działań wojennych w 1657 r. kościół został zupełnie zrujnowany. Jego odbudowa trwała wiele lat, a prowadził ja ks. proboszcz Stanisław Szymon Popławski (1657 – 1681). Kolejny gruntowny remont świątyni miał miejsce około 1776 r. gdy proboszczem był ks. Adam Choiński (1751 – 1794). Głównym fundatorem remontu kościoła był pułkownik Stanisław Bartochowski, mąż Franciszki Wilczewskiej, dziedzic w Topczewie. Kościół był jeszcze kilka razy remontowany w XIX w. i prawdopodobnie na początku XX w. Po około 500 latach istnienia został na początku lat trzydziestych XX w. rozebrany po oddaniu do użytkowania nowego murowanego kościoła w Topczewie.

Od 1433 r. do dzisiaj parafią topczewską zarządzało 38 proboszczów i administratorów. W okresie tym posługę duszpasterską sprawowało ponad 120 wikariuszy, altaristów, komentarzy i gracjalistów.

----------------

Proboszczowie i administratorzy parafii w Topczewie

L.p. Lata Godność, imię i nazwisko
1 1433 - ? ks. Mikołaj
2 ? - 1469 – 1477 - ? ks. Jan
3 ? - 1479 – 1481 - ? ks. Jakub
4 ? - 1508 – 1542 ks. Maciej
5 1542 – 1559 ks. Stanisław Pełka
6 1561 – 1581 ks. Leonard Pieczio Topczewski
7 1581 – 1590 ks. Stanisław Chomętowski
8 1591 – 1611 - ? ks. Jakub Czajkowski
9 ? - 1611 – 1617 - ? ks. Mateusz Topczewski Gawin
10 ? - 1622 - 1624 - ? ks. Jakub Bruszewski
11 1625 – 1657 ks. Stanisław Gołębiewski
12 1657 - 1681 ks. Stanisław Szymon Popławski
13 1682 – 1705 ks. Grzegorz Jan Olędzki
14 ? - 1709 – 1711 - ? ks. Jacek Gąssowski
15 1715 – 1724 ks. Mikołaj Franciszek Pruszyński
16 1725 – 1738 ks. Sebastian Antoni Kostro
17 1738 – 1547 ks. Jakub Lupiński
18 1751 - 1794 ks. Adam Choiński
19 1795 - 1816 ks. Michał Widnach
20 1816 - 1834 ks. Wojciech Bagieński
21 1834 - 1837 ks. Feliks Kryński
22 1837 - 1865 ks. Józef Kalasanty Nowicki
23 1863 ks. Adrian Falkowski
24 1866 - 1870 ks. Hipolit Głowacki
25 1865 – 1885 ks. Feliks Minuczyc
26 1885 - 1895 ks. Antoni Szymelun
27 1895 - 1900 ks. Aleksander Łopuski
28 1900 - 1903 ks. Adolf Korkuć
29 1903 - 1909 ks. Adolf Śnieżko Błocki
30 1909 - 1920 ks. Stefan Lachowicz
31 1920 – 1946 ks. Feliks Zalewski
32 1946 – 1947 ks. Adolf Kozłowski
33 1947 - 1951 ks. Józef Moniuszko
34 1951 - 1959 ks. Aleksander Swerpel
35 1959 - 1968 ks. Nikodem Kowalewski
36 1968 - 1995 ks. Hieronim Jaworowski
37 1995 – 2009 ks. Tadeusz Kocuk
38 2009 - ks. Paweł Anusiewicz

----------------

Bibliografia

  • Jan Mamaj, "Topczewo historia kościoła, parafii i miasteczka", Warszawa 2013


komentarze (0)


Imię


Wpisz kod z obrazka