Zdrojkowscy.pl

Wzajemne dożywocie pomiędzy małżonkami Zdrojkowskimi z 1691 r.
autor: Jan Mamaj
kategoria: Sąsiedzi

Przykładem innej formy testamentu niż opisana w artykule p.t. "Testament Szlachetnego Szymona Sasina ze wsi Ignatki w parafii Topczewskiej z 1655 r." jest odnaleziony na karcie 136 w Księdze Brańskiej Grodzkiej nr 192, z 1691 r. (przechowywanej w Archiwum w Mińsku na Białorusi) zapis dotyczący dyspozycji mieniem ruchomym i nieruchomym należącym do małżonków Zdrojkowskich w przypadku śmierci jednego z nich, a także po śmierci obojga małżonków.

W Księgach Brańskich Grodzkich tego typu zapisy, wzajemnego dożywocia, spotyka się rzadko. Spisywane one były, jak może świadczyć o tym przytoczony poniżej, po przetłumaczeniu z łaciny na język polski, testament Zdrojkowskich, w sądzie ziemskim lub grodzkim przez pisarza sądowego w obecności obojga małżonków, zapewne znanych pisarzowi, gdyż w tym testamencie nie są wymienieni świadkowie. Testament spisany jest językiem prawniczym, a nie językiem potocznym testatora jak miało to miejsce w przypadku testamentu Szymona Sasina. Oto treść tej zapiski:

Pomiędzy Zdroykowskim a Olszewską wzajemne dożywocie.

Pod niniejszym aktem, w poniedziałek po I Niedzieli Wielkiego Postu.

Osobiście stawiwszy się wobec urzędu i niniejszych akt grodzkich starostwa brańskiego, szlachetni: Kazimierz, syn Jana, Zdroykowski, dziedzic w Mierzwinie i Bagieńskiem, z jednej strony i Marianna, córka zmarłego szlachetnego Mateusza Olszewska, jego żona, z drugiej strony, będąc zdrowymi na umyśle i ciele, otwarcie, publicznie i z własnej woli zeznali i każde z nich stosownie do swej korzyści zeznało, że sami między sobą, wzajemne i zwrotne dożywocie wszelkich dóbr ruchomych i nieruchomych, we wsiach Mierzwino i Bagieńskie, a także gdzie indziej znajdujących się - dziedzicznych, ojczystych, macierzystych, nabytych, zastawionych, przekazanych, teraz posiadanych, oraz za sprawą boskiej łaskawości mających być w przyszłości przedmiotem posiadania, do końca swego życia zapisują, zeznają i przyrzekają w ten mianowicie sposób, aby jedno - dowolne z tychże wymienionych małżonków, po jego śmierci (którekolwiek z nich - żona czy też mąż - zostałoby przy życiu), dobra wszystkie ruchome i nieruchome, z jakiegokolwiek tytułu prawnego do tegoż należące i przez śmierć jego pozostawione, bez jakiejkolwiek przeszkody ze strony spadkobierców któregokolwiek zmarłego spośród małżonków, do końca swego życia dzierżyło, miało i posiadało oraz ogólnie i w szczególności wszystkich dóbr używało, korzystało oraz stosownie do swego upodobania i potrzeby, dysponowało wszelkimi sumami, a także innymi dobrami ruchomymi. W ten jednak sposób, że po śmierci obojga małżonków, dobra męża na spadkobierców męża, dobra zaś żony na tejże spadkobierców powinny przejść i przejdą.

W tym miejscu godzi się podać to co udało się ustalić o osobach występujących w tym testamencie na podstawie zapisów odnalezionych w innych źródłach. W Księdze Chrztów Parafii Topczewo sygn. I/B/2 z lat 1682 – 1715 na karcie 54 jest metryka chrztu, ze wsi Mierzwino w dniu 16.09.1690 r., Michała, syna Szlachetnych Kazimierza Zdroykowskiego i Marianny z Olszewskich.

Chrzestnymi Michała byli: Szl. Jan Kalinowski i Szl. Krzysztof Mierzwiński.

Z metryki tej wynika, że w 1690 r. Kazimierz i Marianna Zdroykowscy mieszkali we wsi Mierzwino. W metryce chrztu Kazimierza Zdroykowskiego na karcie 89 w Księdze Chrztów Parafii Topczewo sygn. I/B/1 z lat 1645 – 1680 jest napisane, że ochrzczony został 2 marca 1658 roku, a rodzicami jego byli Jan i Marina Zdroykowscy. Nie ma w niej informacji o tym w jakiej wsi się urodził ale z metryk chrztów jego rodzeństwa, które rodziło się wsi Bagieńskie można wnioskować, że on też urodził się w tej wsi. Metryki chrztu rodzeństwa Kazimierza są w tej księdze na kartach: 97,Marianny urodzonej w 1659 r. 110v, Agaty urodzonej w 1666 r. i 136, Piotra urodzonego w 1672 r.

Z przytoczonego wyżej testamentu wynika, że ojciec Kazimierza, Jan jeszcze żył w 1691 r. Dziadkiem Kazimierza był prawdopodobnie Andrzej urodzony około 1590 r. bo w zapisce z 1692 r. w KBG nr 193, z Archiwum w Mińsku, na karcie 721 jest mowa o Szlachetnym Janie synu zmarłego Andrzeja Zdroykowskiego. Z kolei Andrzej prawdopodobnie był synem Stanisława, a bratem rodzonym, wymienionego w wywodzie szlachectwa Zdroykowskich z 1818 r., Bartłomieja Zdroykowskiego. W KBG nr 27, z Archiwum w Mińsku, na karcie 455 jest zapiska z 1611 r. w której występuje Andrzej syn Stanisława Zdroikowskiego.

Żona Kazimierza Zdroykowskiego, Marianna Olszewska była córką Szlachetnych Mateusza i Ewy ślubnych małżonków Olszewskich ze wsi Olszewo, jak to wynika z metryki jej chrztu z 19 listopada 1663 r. która znajduje się na karcie 94 w Księdze Chrztów Parafii Topczewo sygn. I/B/1 z lat 1645 – 1680.

W chwili spisywania testamentu przez małżonków Zdrojkowskich Kazimierz miał 33 lata, Marianna 28 lat, a ich syn Michał miał pół roku.

Co skłoniło ich do spisania w tak młodym wieku tego typu testamentu nie wiemy. Można tylko przypuszczać, że mogła to być chęć zabezpieczenia drugiego z małżonków na wypadek śmierci jednego z nich przed roszczeniami spadkowymi ze strony rodziny zmarłego i świadomość tego, że śmierć może spotkać każdego z nich w każdej chwili. Takim realnym zagrożeniem były dziesiątkujące ludność epidemie zarazy, duża śmiertelność kobiet przy porodach, działania wojenne, najazdy obcych wojsk itp.

Kazimierz Zdroykowski w latach osiemdziesiątych XVII w. będąc kawalerem zapewne wraz z rodzicami i rodzeństwem pracował na niewielkim liczącym kilka hektarów gospodarstwie we wsi Bagieńskie. Mógł też pracować w dworze w Topczewie lub u któregoś z zamożnych okolicznych dziedziców odkładając zarobione pieniądze. Prawdopodobnie za tak zarobione lub otrzymane od rodziców, albo jako wiano żony od teściów pieniądze w 1688 r. kupuje dwa pola w pobliskiej wsi Mierzwino. Jedno we wsi Mierzwino od Wielmożnego Benedykta Olszewskiego za sumą 20 florenów polskich (zapiska na karcie 421v w KBG nr 188 w Archiwum w Mińsku), drugie we wsi Mierzwino Bartoszowięta od Szlachetnego Seweryna syna zmarłego Konstantego, Poletyło we wsi Poletyły dziedzica, za sumę 30 florenów polskich (zapiska na kartach 499 i 499v w KBG nr 188 w Archiwum w Mińsku). W zapiskach tych nie podane są powierzchnie kupionych przez Kazimierza pól, ale na podstawie innych zapisek dotyczących transakcji kupna sprzedaży pól na terenie parafii Topczewo z tego okresu można przyjąć, że średnia cena jednego zagonu, czyli około 0,24 ha, wynosiła około 5 florenów polskich. Przy takim założeniu pole nabyte za 20 florenów mogło mieć powierzchnię około 1 ha, a nabyte za 30 florenów około 1,5 ha. Prawdopodobnie po nabyciu pola w Mierzwinie wybudował na tym polu dom, może w sąsiedztwie domu Szl. Jana Kalinowskiego, w którym po ślubie, prawdopodobnie około 1689 r. zamieszkał wraz z żoną i tu urodził się we wrześniu 1690 r. ich syn Michał.

O tym, że Kazimierz Zdroykowski działał w kierunku zwiększenia posiadanego areału gruntów może świadczyć zapiska z 1691 r. na karcie 363, Księgi Brańskiej Grodzkiej nr 192 (w Archiwum w Mińsku), z której wynika, że od sąsiada i jednocześnie chrzestnego jego syna Michała, Szl. Jana Kalinowskiego nabył pole we wsi Mierzwino Bartoszowięta za sumę 12 florenów polskich.

Poniżej treść tej zapiski po przetłumaczeniu z łaciny na język polski.

Zdroykowski           Odstąpienie praw

Stawiwszy się osobiście wobec urzędu i akt niniejszych grodzkich starostwa brańskiego, szlachetny Jan, syn zmarłego Pawła, Kalinowski dziedzic z Mierzwina, będąc zdrowym na umyśle i ciele, otwarcie, publicznie i z własnej woli zeznał, że szlachetnemu Kazimierzowi, synowi Jana, Zdroykowskiemu, dziedzicowi z tej samej wsi oraz jego potomnym z mocy wiarygodnego zapisu zastawnego wobec samego zeznającego przez zmarłą szlachetną Małgorzatę Mierzwińską na dobrach Mierzwino Bartoszowięta ustanowionego, od zobowiązania powziętego oraz zeznanego wobec niniejszych akt na sumę dwunastu złotych polskich, po przyjęciu odpowiadającego mu zadośćuczynienia, wraz z zapisem tychże dóbr odstępuje i zrzeka się, a także wszelkie i nienaruszone swe prawo na osobę tamtego w pełni przenosi i przelewa.

I w tej zapisce nie ma informacji o powierzchni pola będącego przedmiotem tej transakcji, i można tylko szacować, że powierzchnia jego mogła wynosić około 1 morgi czyli około 0,6 ha.

Ponieważ w zapisce o wzajemnym dożywociu jest wymieniony Kazimierz jako dziedzicu w Mierzwinie i Bagieńskiem to oznacza, że należało do niego także jakieś pole w jego rodzinnej wsi Bagieńskie. Można tylko przypuszczać, że mogło to być wydzielone pola, z dóbr należących do jego ojca w tej wsi. Np. zapisane mu przez ojca, jeszcze za życia, gdy brał ślub z Marianną Olszewską jako należna mu część dziedziczna. To pole zapewne miało niewielką powierzchnię, może około 1 ha. Podsumowując, co wyżej ustalono, oznacza to, że w 1691 r. Kazimierz był dziedzicem posiadającym około 1ha pola wraz z domem we wsi Mierzwino, około 2 ha pola, w przysiółku Mierzwina zwanym Mierzwino Bartoszowięta i około 1ha pola we wsi Bagieńskie położonej w odległości około 1,5 km od wsi Mierzwino.

Siostra Kazimierza, Szl. Agata Zdroykowska poślubiła Szl. Macieja Zaleskiego zwanego Sokala ze wsi Zalesie, z którym miała córkę Katarzynę urodzoną we wsi Zalesie w 1685 r. i dwóch synów, Norberta urodzonego w 1692 r. i Jakuba urodzonego w 1703 r. Wymienieni wśród szlachty z Zalesia, w Regestrze osób do płacenia pogłównego z 1692 r., Szl. Maciej Sokalnik z żoną, to Maciej i Agata Zalescy.

Odnaleziona zapiska o wzajemnym dożywociu pomiędzy Kazimierzem i Marianną Zdroykowskimi stała się dla mnie inspiracją do szerszego opisania tej rodziny na podstawie dostępnych informacji źródłowych co jak sądzę pomaga lepiej poznać i zrozumieć realia w jakich żyli przodkowie Zdrojkowskich przed 3 wiekami. W załączeniu zdjęcie karty z KBG z zapiską o wzajemnym dożywociu.

----------------

Bibliografia

  • NGAB Mińsk, f. 1708 – 1 – 1 92, k. 136 i 363
  • NGAB Mińsk, f. 1708 – 1 – 193, k. 721
  • NGAB Mińsk, f. 1708 – 1 – 27, k. 455
  • NGAB Mińsk, f. 1708 – 1 – 188, k. 421v, 499 i 499v
  • ADD, APTp, sygn. I/B/1, karty: 89; 94; 97; 110v; i 136
  • ADD, APTp, sygn. I/B/2, k. 54


komentarze (0)


Imię


Wpisz kod z obrazka