Zdrojkowscy.pl

Zdrojkowscy w zapiskach z Ksiąg Brańskich Grodzkich
autor: Jan Mamaj
kategoria: Genealogia Rodu

Ważnym źródłem wiadomości o przedstawicielach rodu Zdrojkowskich żyjących w XVI i XVII w., kiedy jeszcze nie były zapisywane takie ważne wydarzenia w ich życiu jak chrzty, śluby i zgony, są akta ziemskie i grodzkie z tego okresu, które zachowały się do naszych czasów. 

Sądy ziemskie, zwane początkowo rokami, albo sądami powiatowymi, były właściwe szlachcie osiadłej, do jakiej należeli w tych wiekach Zdrojkowscy mającej dobra w ziemi bielskiej. W sądach tych załatwiane były wszelkie spory cywilne i graniczne pomiędzy szlachtą i duchownymi oraz sprawy dotyczące umów, ugód dobrowolnych, transakcji, donacji, inskrypcji, testamentów itp., którym sąd ziemski nadawał sankcję publiczną.

Ponieważ początkowo sądy ziemskie pracowały okresowo, a sądy grodzkie ciągle urzędowały, to już w XV w. wiele ze spraw właściwych do rozpatrywania przez sądy ziemskie szlachta kierowała do sądów grodzkich.

Przy każdym sądzie, czy to ziemskim, czy grodzkim, były prowadzone księgi zwane aktami, do których zapisywano obok wszelkiego rodzaju spraw prywatnych, umów i ugód, zobowiązań i praw, zastawów, obciążeń sumą posagową dóbr nieruchomych, przywilejów i nadań także konstytucje sejmowe, lauda sejmików wojewódzkich, uchwały konfederacji, uniwersały, pobory, przeglądy pospolitego ruszenia, lustracje, słowem wszystkie sprawy prywatne i publiczne.

W sądach ziemskich akta przechowywane były pod trzema kluczami, z których jeden miał wojewoda, drugi sędzia, a trzeci pisarz ziemski. Otwierano je wtedy gdy sąd zjeżdżał na kadencję, zazwyczaj było to sześć razy w roku. Tylko w czasie kadencji przyjmowano nowe zeznania do akt i wydawano kopie urzędowe wypisów z ksiąg oraz ogłaszano wyroki i pozwy w imieniu króla pod pieczęcią sądową.

Dopiero Zygmunt I w roku 1533 rozporządził ażeby sądy ziemskie były ciągle czynne. Jan Olbracht w 1496 roku wydał rozporządzenie aby księgi grodzkie po śmierci lub ustąpieniu starosty składane były na ratuszu w skrzyniach na ten cel wyłącznie przeznaczonych, do których klucze miały być przechowywane u wojewody, sędziego ziemskiego i starosty i aby również jak akta ziemskie tylko w czasie kadencji sejmowych były otwierane w celu przyjmowania nowych zeznań i wydawania z nich odpisów pod tytułem i pieczęcią starosty za zwykłą opłatą.

W czasach późniejszych straż i przełożeństwo nad aktami grodzkimi przeszło do rejentów i susceptantów, którzy stale mieszkając przy grodzie, zawsze przyjmowali przedłożone do aktywowania dokumenty i na każde żądanie wykonywali urzędowe odpisy.

Gdy dostęp do akt stał się ułatwiony i wszelkie ograniczenia zostały zniesione, poczęto wnosić do akt ziemskich i grodzkich wszystko co komu podobało się poczytać za godne zachowania od zguby i przekazania wieczystej pamięci potomnym.

W XVI i XVII w. zdarzało się, że przedkładano do zaciągnięcia w akta fraszki, mowy okolicznościowe, modlitwy, bajki, panegiryki, co się komu podobało, a susceptant przyjmował jeżeli tylko wnoszący stawił się osobiście przed aktami i dopełnił przepisanych formalności.

Dla ułatwienia odszukiwania zapisów w aktach prowadzono trzy protokóły: inscriptionum, plenipotentiarum i relationum. W protokół inscriptionum wpisywano donacje, pokwitowania, ustępstwa, dożywocia, zapisy na przeżycie, opieki, transakcje na wiekopomne czasy, obligi itp. Protokół plenipotentiarum przeznaczony był na pełnomocnictwa. W protokół relationum wpisywano: manifestacje, wizje, intromisje, awizacje, oblaty, obdukcje, lustracje i wszystko co do aktykowania przedkładano. Podający musiał mieć kopię dokumentu. Rejent wpisywał w odnośny protokół imię (dane) podającego i krótką treść przedmiotu, odwołując się do kopii, które osobno pod szczególnym znakiem były składane. Kopie te wpisywano następnie do księgi. Do połowy XVI w. pisane były akta wyłącznie w języku łacińskim, dopiero konstytucja z 1543 r. pozwalała używać i języka polskiego. I od połowy XVI w. można w tych księgach spotkać także wpisy w języku polskim. Księgi aktów stały się nie tylko składem dowodów i dokumentów wielkiej wagi dla praktycznego życia, dla majątków, rodowodów i przywilejów szlacheckich, lecz zarazem zbiorem ważnych materiałów historycznych, przeplatanych zapiskami najrozmajtrzej treści, charakteryzującymi czasy i ludzi, stały się odbiciem życia prywatnego i publicznego tamtych czasów.

Zdrojkowscy zamieszkujący na terenie parafii topczewskiej i wyszeńskiej swoje sprawy kierowali do położonego najbliżej ich zamieszkania sądu grodzkiego brańskiego, a po jego likwidacji do sądu bielskiego.

Z kilkuset ksiąg grodzkich brańskich 57 przechowywanych jest w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie, 138 w Archiwum Państwowym w Mińsku na Białorusi. Dwa lata temu skany z ksiąg przechowywanych w Archiwum w Mińsku przekazane zostały do AGAD, a kopie ich do Archiwum Państwowego w Białymstoku gdzie są udostępniane do przeglądania zainteresowanym.


Przetłumaczone fragmenty z zapisów dotyczących Zdroykowskich, w Ksiągach Brańskich Grodzkich z lat 1593 - 1677

Księga Brańska Grodzka nr 13 / karta 189 / rok 1593

Zdroikowski / Dług

Katarzyna opuszczona, niegdyś urodzonego Szymona Zdroikowskiego z Falki Stare wsi dziedzica.


Księga Brańska Grodzka nr 13 / karta 323 / rok 1594

Bagieński / Emissio

Stawił się Paweł syn Jakuba Zdroikowskiego przeciw urodzonemu Woyciechowi synowi Lukasza Zdroikowskiego de Bagieńskie i Kozuszki dziedzica.


Księga Brańska Grodzka nr 13 / karta 341 / rok 1594

Bagieńskie / Dług

Stawił się przed Aktami Mikołaj syn Jakuba Zdroikowskiego de Zdroyki…


Księga Brańska Grodzka nr 17 / karta 132v / rok 1611

Zdroyky – Kozusky / Pokwitowanie

Bartłomiej, syn zmarłego Stanisława Zdroykowskiego, dziedzic w Kozuszky zeznaje, że Jerzy, syn zmarłego Woyciecha Zdroykowskiego, wypłacił mu 30 kop groszy zapisane mu przez jego brata Stanisława, syna zmarłego Woyciecha Zdroykowskiego, przed aktami grodzkimi brańskimi.


Księga Brańska Grodzka nr 17 / karta 184 / rok 1611

Zdroikowsky / Dług

Maciej, syn zmarłego Stanisława Zdroykowskiego, zeznaje dług na osobę Bartłomieja, syna zmarłego Stanisława Zdroykowskiego w wysokości 9 złotych polskich pod zakładem takiej też sumy.


Księga Brańska Grodzka nr 17 / karta 281v / rok 1611

Kozusky – Zdroiki / Pokwitowanie

Bartłomiej, syn zmarłego Stanisława Zdroykowskiego dziedzica w Kozusky kwituje Wojciecha, syna zmarłego Jana z Kozuszki z sumy 2 kopy groszy.


Księga Brańska Grodzka nr 18 / karta 442 / rok 1613

Zdroykowsky / Rany

Szlachetny Jerzy niegdyś Łukasza Zdroykowsky przed urzędem grodzkim brańskim okazał rany krwawe na ciele zadane przez Józefa niegdyś Mikołaja Bagieńskiego, które urząd widział i za prawdziwe uznał.
Szlachetny Adam, niegdyś Łukasza, Zdroykowsky przed urzędem grodzkim brańskim okazywał rany na ciele, które urząd widział i niniejszym przyjął.


Księga Brańska Grodzka nr 18 / karta 499 / rok 1613

Łopienie, Szepietowo, Zdroiky / Rany

…… (fragment)
Szlachetna Jadwiga żona szlachetnego Szymona ze Zdroyek przed urzędem grodzkim brańskim okazała rany, jak twierdziła zadane jej przez Wojciecha syna niegdyś Stanisława ze Zdroiek. (fragment..)


Księga Brańska Grodzka nr 18 / karta 511 / rok 1613

Pierzchały / Rellatio

Do urzędu niniejszego grodzkiego brańskiego przyszedłszy osobiście szlachetny Jan Ostrowski woźny generalny królewski przysięgły ze szlachcicami Sebastianem Piotraszką i Wawrzyńcem Mierzwińskim publicznie zeznał, że w ubiegłą środę na polecenie sądu ziemskiego brańskiego ze strony szlachetnej Katarzyny Warpechowny, wdowy po szlachetnym Mateuszu Zdroikowskim, żony zaś obecnie Wojciecha Pierzchały udał się wraz z nią do szlachetnego Wojciecha niegdyś Łukasza Gawłowicza syna Zdroikowskiego z Bagieńskich, Zdroiek, Kozuszków dziedzica i jego braci Adama i Jerzego Zdroikowskich aby domagać się zadośćuczynienia krzywd dokonanych przez nich… (fragment)


Księga Brańska Grodzka nr 18 / karta 584 / rok 1613

Zdroiki, Kozuszki / Rany

Szlachetny Bartłomiej niegdyś Stanisława ze Zdroiek i Kozuszków okazał przed urzędem grodzkim brańskim rany zadane przez szlachetnego Michała niegdyś syna Jana Mierzwińskiego z Mierzwina dziedzica, które urząd niniejszy widział i niniejszym przyjął.


Księga Brańska Grodzka nr 18 / karta 688 / rok 1613

Pierzchały / Rellatio

Do urzędu niniejszego starościńskiego grodzkiego przyszedłszy osobiście szlachetny Maciej Falkowski woźny generalny królewski razem z szlachetnymi Pawłem i Stanisławem Mierzwińskimi towarzyszami zeznał, że z mocy wyroku sądu grodzkiego brańskiego ze strony szlachetnej Katarzyny Warpechowny wdowy po Mateuszu Zdroykowskim, obecnie zaś żony Wojciecha Pierzchały był wysłany do szlachetnego Wojciecha niegdyś Łukasza z Bagińskie, Zdroiek i Kożuszków dziedzica w celu egzekucji należności i gdy zajechał do jego dóbr, został z nich przepędzony przez niego i jego braci Adama i Jerzego Zdrpykowskicj, o czym złożył sądowi zeznanie.


Księga Brańska Grodzka nr 18 / karta 707 / rok 1613

Niwino, Zdroiki / Rellatio

Do urzędu starościńskiego grodzkiego brańskiego przyszedłszy osobiście szlachetny Jan Ostrowski woźny generalny królewski ze szlachetnymi Andrzejem Zdroykowskim i Maciejem Falkowskim zeznał, i ci zaświadczyli, że gdy na mocy dekretu sądu w ubiegłą sobotę udał się ze strony szlachetnego Wojciecha syna niegdyś Stanisława ze Zdroiek powoda, do szlachetnego Tadeusza niegdyś Stanisława Zdroykowskiego pozwanego, w celu dokonania intromisji w jego dobra, zajęte na mocy wyroku sądowego jako nawiązki, wtedy ten nie dopuścił do dokonania czynności przez woźnego, o czym ten wniósł zeznanie do sądu.


Księga Brańska Grodzka nr 18 / karta 832 / rok 1614

Olęckie, Zdroiky / Rellatio

Do urzędu i akt niniejszych starościańskich grodzkich brańskich przyszedłszy osobiście woźny generalny królewski Maciej Falkowski ze szlachetnymi Janem niegdyś Stanisława i Janem niegdyś Walentego Falkowskimi zeznał, że gdy z polecenia urzędu grodzkiego brańskiego nałożył wadium 120 grzywien groszy ze strony szlachetnego Mateusza niegdyś Stanisława Zdroykowskiego powoda na szlachetnego Wojciecha niegdyś Stanisława Zdroykowskiego pozwanego w środę po święcie Pięćdziesiątnicy i po jego złamaniu przez pozwanego chciał dokonać intromisji w dobra pozwanego, wtedy ten nie dopuścił do jej dokonania, o czym woźny doniósł sądowi.


Księga Brańska Grodzka nr 13 / karta 378 / rok 1612

Zdroiky / Rany

Szlachetna Ewa żona szlachetnego Mateusza Zdroykowskiego przed urzędem grodzkim brańskim okazała rany na ciele , jak stwierdziła zadane jej przez szlachetnego Wojciecha niegdyś Stanisława syna, ze Zdroiek dziedzica, które urząd widział i niniejszym przyjął.


Księga Brańska Grodzka nr 22 / karta 506v / rok 1615

Zdroikowskich / Kara za niestawiennictwo w sądzie

Maciej i Szymon, synowie zmarłego Stanisława Zdroikowskiego dziedzica w Kozuski w sprawie z Andrzejem i Bartłomiejem, synami tegoż zmarłego Stanisława Zdroikowskiego, swymi braćmi rodzonymi, o pozostałość po ojcu w dobrach Kozuski.


Księga Brańska Grodzka nr 22 / karty 544v – 545v / rok 1615

Zdroikowskich / Zeznanie dot. podziału majątku z orzeczeniem kary (tzw. zysku)

Adam Lesnowolski starosta brański pozywa Andrzeja i Bartłomieja, synów zmarłego Stanisława Zdroikowskiego z Kozuski na skutek skargi Macieja i Szymona, synów tegoż zmarłego Stanisława Zdroikowskiego, ich braci rodzonych, w sprawie podziału ojcowizny po ich ojcu.
Wożny generalny Stanisław Zdrod ogłosił to wezwanie i opublikował.


Księga Brańska Grodzka nr 22 / karty 565v - 566 / rok 1615

Non Ostrowski sed Zdroikowski / Wyrok sądowy

Sprawa pomiędzy synami Stanisława Zdroikowskiego z Kozuski o podział ojcowizny. Wożny grneralny Jan Ostrowski na tydzień przed terminem sądowym publikował. Rozprawa sądowa ma nastąpić po 2 tygodniach.


Księga Brańska Grodzka nr 22 / karta 594 / rok 1615

Zdroikowskich / Limitatio

Sprawa pomiędzy synami Stanisława Zdroikowskiego z Kozuski o ojcowiznę. Strony sporne reprezentują Maciej i Bartłomiej. Sprawa zostaje odłożona na 4 tygodnie.


Księga Brańska Grodzka nr 28 / karta 1012 / rok 1628 – 1630

Zdroykowski / Rany

Bartłomiej, syn zmarłego Stanisława Zdroykowskiego, okazał przed sądem rany na ciele, o zadanie których oskarżył Fabiana, syna zmarłego Stanisława z Kozuski.


Księga Brańska Grodzka nr 28 / karta 1016 / rok 1628 – 1630

Zdroykowski / Rany

Bartłomiej, syn zmarłego Woyciecha ? Zdroykowskiego, okazał rany na ciele bez podania sprawcy.


Księga Brańska Grodzka nr 34 / karta 353v / rok 1647

Zdroykowski / Zastaw

Mateusz, syn Bartłomieja Zdroykowskiego zastawia swemu bratu rodzonemu Franciszkowi całą swoją część dziedziczną w dobrach Zdroyky i Falki Stare w sumie 7 kop groszy.


Księga Brańska Grodzka nr 36 / karta 19v / rok 1656

Mierzwiński

Bartłomiej syn zmarłego Bartłomieja Zdroikowskiego zeznaje dług 7 kop groszy na rzecz Woyciecha syna zmarłego Fabiana……… ( zapiska uszkodzona).


Księga Brańska Grodzka nr 41 / karta 211v / rok 1667

Trzeszczkowski / Stawienie się strony na rozprawę i niestawienie strony przeciwnej

Jan, syn zmarłego Stanisława Trzeszczkowskiego de Falki Godziby, występuje przeciwko Mateuszowi, synowi zmarłego Bartłomieja Zdroykowskiego w Bagienskie dziedzica w sprawie o wypłacenie pewnej sumy pieniędzy oraz wydanie odzieży kobiecej alias spodnice demestici laboris, wartości 3 złotych.
Wożny generalny Piotr Dudczyk ogłosił to w dobrach Bagienskich.


Księga Brańska Grodzka nr 43 / karta 932 / rok 1667

Inter Tworkowski et Zdroykowski / Wyrok wydany przez sąd

Sprawa pomiędzy Pawłem, synem zmarłego Andrzeja Tworkowskiego powoda, a Mateuszem, synem zmarłego Bartłomieja Zdroikowskiego oraz Tomaszem, synem Woyciecha Niwińskiego.
Pozwani na targu publicznym bielskim znieważyli słownie powoda, zabrali zakupione rzeczy wraz z klaczą.
Zostali ukarani kara pieniężną.


Księga Brańska Grodzka nr 45 / karta 400v / rok 1677

Bagienskie / Pokwitowanie

Mateusz, syn zmarłego Bartłomieja Zdroykowskiego z Bagienskie zeznaje, że Woyciech Bagienski z Kozuszki zadość mu uczynił we wszystkich pretensyach, obdukcjach i poranieniach. Czyni go też wolnym od tych spraw po wieczne czasy.

----------------

Bibliografia

  • Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tak zwanego Bernardyńskiego we Lwowie, w skutek fundacji ś.p. Alexandra hr. Stadnickiego. Wydane staraniem Galcyjskiego Wydziału Krajowego Tom I Lwów w Drukarni Zakładu Naukowego im. Ossolińskich 1868.
  • Księgi grodzkie brańskie 13; 17; 18; 22; 28; 34; 41; 43; 45. (AGAD).


komentarze (0)


Imię


Wpisz kod z obrazka